• میکروبیولوژی خاک

خاک یکی از مخازن عمده میکروارگانیسمها محسوب می‌شود. فراوانترین میکروارگانیسمها در خاک ، باکتریها هستند. خاک باغچه در هر گرم محتوی میلیونها باکتری است. در جاهای عمیق تعداد آنها کاهش می‌یابد. قارچها به تعداد کمتر از باکتریها در خاک یافت می‌شوند. شاید مهمترین نقش میکروارگانیسمهای خاک ، شرکت آنها در چرخه‌های بیو- ژئوشیمیایی است که به گردش برخی عناصر شیمیایی در طبیعت کمک کرده و آنها را قابل مصرف می‌سازد. میکروبیولوژیستها در این زمینه تحقیقات زیادی انجام داده‌اند.
 
 

میکروبهای بیماری زا در خاک

برای میکروب های بیماریزای انسانی که به زندگی انگلی عادت کرده اند، خاک محیط نامساعدی است. حتی برخی انواع بیماریزای نسبتا مقاوم نظیر گونه های سالمونلا هنگامیکه وارد خاک می شوند، فقط مدت چند هفته یا چند ماه می توانند زنده بمانند. اغلب میکروب های بیماریزای انسانی که قدرت زندگی را در خاک دارند، انـواع اسپوردار می باشند. اسـپـوربا سیلوس آنتراسیس (عامل سیاه زخم در حیوانات) در برخی از خاکها، دهها سال به حالت زنده به سر برده و سرانجام هنگامیکه بوسیله حیوانات چراگر خورده می شود، تندش حاصل می نماید. در مدفون کردن لاشه حیوان آلوده به سیاه زخم، احتیاط لازم را باید به کار گرفت تا از آلوده شدن خاک بوسیله اسپورهای این باکتریها جلوگیری شود.

کلاستریدیوم تتانی (عامل کزاز)، کلاستریدیوم بوتولینم (عامل بوتولیسم) و کلاستریدیوم پر فرنجنس (عامل قانقرن گازی) نیز مثالهای دیگری از میکروبهای بیماریزای اسپوردار ساکن خاک می باشند. از این محیط این میکروبها در مواد غذائی یا نواحی زخمی بدن وارد شده و پس از رشد سمومی ایجاد می کنند.

میکروبهای بیماریزا در گیاهان غالبا ساکن خاک می باشند. اکثر میکروبهای بیماریزای خاک را قارچها تشکیل می دهند، زیرا، این دسته قادرند در رطوبت کم سطح گیاهان رشد نمایند. بسیاری از زنگ ها، سیاهک ها، سوختگی ها و پژمردگی ها در گیاهان بوسیله قارچهائی که قادرند بخشی از چرخه زندگی خود را در خاک طی کنند، ایجاد می گردد. برخی از میکروبـهای خاکزی در حشـرات بیماریـزا هسـتند و از ایـنرو می توان برای مبارزه با آفات از آنها استفاده کرد. بعنوان مثال، باسیلوس ترانجینسیس خاکزی بوده و در لارو بسیاری از حشرات بیماریزا است و امروزه از آن برای کنترل حشـرات استـفـاده می شود. اسپور بلعیده شده بوسیله حشره تندش یافته و باسیل حاصل کریستال پروتئینی سمی تولید می کند، که سرانجام حشره را می کشد. در خاک انواع دیگری از میکروبهای بیماریزا در حشرات یافت می شود مانند ویروس ها و قارچها و تحقیقات در مورد آنها برای استفاده جهت مبارزه با آفات در حال پیشرفت است.

 

روشهای بررسی میکروبیولوژیک خاک:

1- روش کشت: با استفاده از تهیه رقت های متوال( Serial Dilution) و شمارش کلنی ها با Colony counter . اگر هدف ما حضور جزئی به صورت کمی در یک مجموعه یا کل باشد باید از روش serial dilutionاستفاده کنیم. بنابراین این روش فقط محدود به میکروبیولوژی خاک نیست.

روش کار:

7 لوله برداشته و در تمامی لوله ها cc 9 آب مقطر می ریزیم. در لوله 1 ، gr1 از نمونه خاک مشکوک را می کشیم و در لوله ها می ریزیم. سوسپانسیونی از خاک در آب ایجاد می شود. Cc1 از لوله 1 را در لوله 2 می ریزیم. هر گروه cc1 از لوله خود برداشته به گروه بعدی می دهدگروه های مختلف cc1 که از سوسپانسیون خود برداشته اند را روی پلیت استریل می ریزند حدود cc10 آگار مذاب را روی آن ریخته و در مسیر 8 می چرخانند. سپس در انکوباتور قرار داده و بعد از 48 ساعت آن را بررسی می کنند.

نتیجه می گیریم: هر چه رقت بیشتر شود تعداد میکروارگانسیم ها کمتر می شود. در رقتهای آخر آنقدر کم است که می توانیم بشماریم.

2- روش میکروسکوپی:

روش کار: از رقت 0.1 خاک ، همان سوسپانسیون اولیه تهیه شده از نمونه، یک قطره برداشته و بر روی لا م می ریزیم، گسترش تهیه کرده، فیکس کرده، رنگ آمیزی گرام انجام می دهیم و بعد از رنگ آمیزی دنبال باسیلها و کلستریدیوم ها می گردیم.