اندام حرکتی:

 

اندام حرکتی باکتری فلاژل یا تاژک است. منشا فلاژل غشای سیتوپلاسمی است.
فلاژل از پروتئینی بنام فلازلین ساخته شده که واحد های پروتئینی آن فلاژنوم نام
دارد.فلاژلین در سیتوپلاسم ساخته می شود. از خصوصیات پروتئین فلاژلین این است که در
ساختمانش تعداد اسید آمینه های آروماتیک خیلی کم است و در عوض تعداد اسید آمینه های
آسپاراتیک و گلوتامین خیلی زیاد است. از خصوصیات منحصر به فرد فلاژلین این است که
سیستئین ندارد.

فلاژل از سه بخش تشکیل شده است:

1- جسم پایه           2- قلاب         3-
رشته

اندازه ی تاژک ده تا بیست نانومتر است. آنتی ژن اچ نام دیگر تاژک است. ( در
سرولوژی آنتی ژن اچ بسیاری از باکتری ها را تعیین می کنند.) مکانیسم حرکت فلاژل بر
متیلاسیون و دمتیلاسون پروتئین های سطح غشای سیتوپلاسمی است.

دلیل حرکت باکتری ها به دست آوردن غذا است.

 

نحوه ی حرکت باکتری ها به سمت ماده ی غذایی:

کوتاه ترین مسیر برای باکتری در رسیدن به ماده ی غذایی مسیر مستقیم است ولی
بلکتری این مسیر را طی نمی کند. در ضمن باکتری شعور ندارد و از طریق رسپتور وجود
ماده ی غذایی را حس می کند. برای سریع تر رسیدن به ماده ی غذایی در مرحله ی اول
فلاژل ها باز می شود و باکتری از ماده ی غذایی دور می شود. این عمل در اثر
متیلاسیون پروتئین های سطح غشای سیتوپلاسمی اتفاق می افتد. در مرحله ی بعد فلاژل ها
در انتهای باکتری جمع می شوند و باکتری به سمت ماده ی غذایی پرتاب می شود که این در
اثر دمتیلاسیون اتفاق می فتد. این عمل چندین بار اتفاق می افتد و باکتری خیلی سریع
تر از حرکت مستقیم به ماده ی غذایی می رسد.این مکانیسم در مورد همه ی باکتری های
تاژک دار صدق می کند.

 

اسپیروکیت ها :

در اسپیروکیت ها که یکی از سه شکل باکتری هستند فلاژل محوری وجود
دارد.

فلاژل از یک قطب باکتری وارد می شود در داخل غلاف قرار می گیرد و از بخش
انتهایی خارج می شود. به این فلاژل ، فلاژل محوری گویند. فلاژل در اسپیروکیت ها
معمولا یکی است. حرکت در این باکتری ها به شکل منحنی و فنر مانند است.

 انواع حرکت تاژک

چرخشی ، لغزشی ، شلاقی

 

انواع باکتری های تاژک دار از نظر شکل:

1.    Monotrichious: اگر یک تاژک از یک قطب خارج شود.

 2.      Amphitrichious: اگر دو تاژک از قطبین خارج شوند.

3.    
Lophotrichious: اگر دسته ای از تاژک ها از یک قطب خارج شوند.

 4.     Peritrichious : اگر از سرتاسر باکتری تاژک خارج شود.

 روش های مختلف رنگ آمیزی تاژک:

Silver nitrat (West method

Basic fuchin ( Gray method

Pararosiniline (Leifeson method

Crystal violet (Difco’s method

 

برخی از باکتری های تاژکدار:

سودوموناس آیروژینوزا: عامل عفونتهای پوست ، زخم و سوختگی

پروتئوس ولگاریس: عامل عفونتهای ادراری و دارای تاژک پریتریش

سالمونلا تیفی: عامل تب تیفوئید، حصبه

بوردتلا برتیلیس: عامل سیاه سرفه

 

 رنگ آمیزی west method :

در این روش از نیترات نقره استفاده می شود. باید حتما این نکته را نیز در
حین آزمایش در نظر داشته باشیم که به آرامی کار کنیم تا تاژک ها از سلول باکتری جدا
نگردند. دو محلول A و B در این روش مورد استفاده قرار
می گیرند که محلول A شامل : اسید تانیک + اسید
کلریدریک + سولفات مضاعف Al و K می باشد. و به منظور موردنت یا
دندانه عمل می کند . محلول B شامل: نیترات نقره + هیدروکسید
آمونیوم است. باعث رنگ پذیری قهوه ای تیره تاژک و سلول باکتری می
گردد.

روش آزمایش:

رنگ آمیزی تاژک به روش west method:

 × تهیه سوسپانسیون از باکتری تاژکدار (پروتئوس) در داخل لوله آزمایش (بدون
تکان دادن) و صبر کردن به مدت 5 دقیقه به منظور رها شدن تاژک


×مشخص کردن لام با شمع یا مداد شمعی


×قرار دادن یک قطره از سوسپانسیون باکتری در یک گوشه لام و سرازسر کردن آن


×خشک شدن لام


×افزودن محلول A به مدت 4 دقیقه


×شستشو به آرامی


×افزودن محلول B به مدت 4 دقیقه (در 20   ثانیه اول با اعمال حرارت)


×شستشو با آب و خشک شدن در معرض هوا

×مشاهده با عدسی 100

نتیجه:

دیدیم که سلولهای باکتری قهوه ای و تاژک ها کم رنگ تر در زمینه ای به رنگ
زرد طلایی قرار دارند.